Fransa’da akaryakıt krizi büyüyor: Dizel alarmı
Fransa’da akaryakıt krizi derinleşiyor. İstasyonların yüzde 11’inde benzin veya motorin tükendi, dizel fiyatı tarihi zirveye yaklaştı.
Fransa’da akaryakıt krizi, küresel petrol arzındaki kesintilerin Avrupa piyasalarına yansımasıyla derinleşiyor. Ülkede benzin ya da motorin bulunmayan istasyonların oranı 18 Eylül itibarıyla yüzde 11’e çıktı. İki gün önce bu oran yüzde 9 seviyesindeydi.
Artan tedarik sorunları üzerine Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Élysée Sarayı’nda 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde öne çıkan adayların da katıldığı acil bir toplantı düzenledi.
Avrupa’nın rafineri kapasitesi geriledi
Fransa’daki sıkıntının temelinde yalnızca güncel jeopolitik gelişmeler yer almıyor. Avrupa’nın son yıllarda rafineri kapasitesini kaybetmesi, bölgenin akaryakıt tedarikine karşı daha savunmasız hale gelmesine yol açtı.
Avrupa Birliği’nde 2009-2024 döneminde yaklaşık 30 rafineri kapandı. Emisyon kuralları nedeniyle günlük yüz binlerce varillik ilave kapasite de devre dışı kaldı. Özellikle dizelde dış tedarike bağımlılığı artan Avrupa, 2022’den önce ihtiyacının önemli bölümünü Rusya’dan karşılıyordu.
Rus petrol ürünlerine yönelik kısıtlamaların ardından Orta Doğu ve ABD’den yapılan ithalat öne çıktı. Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki kriz Orta Doğu sevkiyatlarını aksatırken, Rus rafinerilerine yönelik saldırılar ve Moskova’nın dizel ihracatına getirdiği sınırlamalar Avrupa’nın seçeneklerini daralttı.
Yakıt sıkıntısı bazı bölgelerde ülke ortalamasının üzerine çıktı. Fransa Ekonomi Bakanlığı verilerine göre Grand Est bölgesindeki istasyonların yüzde 16’sında yakıt kalmadı. Bu oran Occitanie’de yüzde 14, Île-de-France’da ise yüzde 7 olarak kaydedildi.
Motorinin litre fiyatı 18 Eylül’de ortalama 2,378 euroya yükseldi. Böylece fiyat, nisanda görülen tarihi rekorun hemen altında kaldı ve aylık artış yaklaşık yüzde 7’ye ulaştı. Hükümet, yükselen enerji maliyetlerinin hane halkı üzerindeki etkisini sınırlamak amacıyla 1 Ekim’den itibaren yeni bir destek mekanizması hazırlıyor.
Suudi Arabistan’daki saldırı tedarik baskısını artırdı
Avrupa’nın petrol akışını zorlayan gelişmelerden biri de Suudi Arabistan’da yaşandı. Ülkenin doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya bağlayan ve Hürmüz Boğazı’na alternatif oluşturan Doğu-Batı petrol boru hattı, 10 Eylül’deki insansız hava aracı saldırısının ardından devre dışı kaldı.
Aramco’nun Avrupa’daki rafineri müşterilerine, uzun vadeli sözleşmeler kapsamında ekim ayında ham petrol sevkiyatı yapılamayacağını bildirdiği aktarıldı. Bu gelişme, Avrupa’nın petrol ve dizel tedarikindeki baskının önümüzdeki haftalarda da sürebileceği yönündeki endişeleri artırdı.
Küresel dizel ihracatı da ağustosta günlük ortalama 5,85 milyon varile geriledi. Böylece ihracat, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 25 azaldı. Brent petrolün varil fiyatı 18 Eylül’de yaklaşık 104 dolardan kapanırken 21 Eylül’de 108 dolara kadar çıktı.
Avrupa’nın artan dizel ihtiyacını ABD’den karşılamaya yönelmesi, Amerikan piyasasındaki fiyat baskısını da güçlendiriyor. ABD rafinerilerinin kullanım oranının yaz boyunca yaklaşık yüzde 97 seviyesinde seyretmesi, üretimin kısa sürede daha fazla artırılmasını zorlaştırıyor.
Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin etkisi araç sahipleriyle sınırlı kalmıyor. Dizel, taşımacılık, tarım, lojistik ve dağıtım sektörlerinde yoğun kullanıldığı için artan maliyetlerin ürün fiyatlarına ve enflasyona yansıması bekleniyor.
Piyasaların odağında, Suudi Arabistan’daki kritik boru hattının yeniden işletmeye alınacağı tarih bulunuyor. Hatta kısmi akışın birkaç gün içinde, tam kapasitenin ise yaklaşık altı hafta içinde sağlanması bekleniyor.
