Yüksek rekolte düşük fiyat: 5 üründe üretici zorlandı

Yüksek rekolte düşük fiyat sorununu büyüttü. Fındık, üzüm, mercimek, sarımsak ve kayısıda üretici maliyet baskısı altında kaldı.

Geçen yıl kuraklık, zirai don ve sel gibi afetlerle mücadele eden çiftçi, bu sezon da yüksek rekolte düşük fiyat baskısıyla karşı karşıya kaldı. Fındık, kuru üzüm, yeşil mercimek ve sarımsakta üretici fiyatları geçen yılın gerisinde kalırken, kayısıda da düşük üretime rağmen fiyatlar geriledi. Mazot, gübre, işçilik ve diğer tarımsal girdilerin son bir yılda en az yüzde 50 oranında artması, üreticinin gelir kaybını daha da derinleştirdi.

Serbest piyasa fiyatlarının Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) açıkladığı alım fiyatlarının altında kalması, rekolte artışının üreticiye beklenen katkıyı sağlamadığını gösterdi. Sektör temsilcileri, fiyat yükseldiğinde ithalata yönelen kamu kurumlarının fiyat düştüğünde de arz fazlasını piyasadan çekmesi gerektiğini belirtiyor. Üreticiler ayrıca alımlardaki kotaların kaldırılmasını ve ödeme koşullarının iyileştirilmesini talep ediyor.

Fındıkta TMO fiyatı ile piyasa arasında 80 lira fark

Geçen yıl zirai don nedeniyle üretimi yarıdan fazla azalan fındıkta bu sezonki yüksek rekolte fiyatları aşağı çekti. Bir dönem serbest piyasada kilogramı 370 liraya kadar çıkan ürün, daha sonra 170-180 lira aralığına indi ve yeni sezonda da bu seviyelerde işlem gördü. TMO’nun kilogram başına 250 lira olarak açıkladığı alım fiyatına karşın serbest piyasa 170 lira civarında kaldı. Böylece üreticinin 300 liralık beklentisi karşılanmadı.

FİSKOBİRLİK, üyelerinden fındığı 195 liradan, üye olmayan üreticilerden ise 185 liradan alacağını duyurdu. TMO, geçen yıl zirai donun yaşandığı dönemde kilogram başına 200 lira alım fiyatı açıklamıştı. Üretici temsilcileri, fiyatların dengelenmesi amacıyla çiftçilere ürünlerini emanete bırakma çağrısında bulunuyor.

Kuru üzümde TARİŞ’in fiyatı geçen yılın altında kaldı

Geçen sezon 9 numara kuru üzümü 120 liradan alan TARİŞ, bu yıl avans alım fiyatını 80 lira olarak belirledi. Serbest piyasada ise kuru üzüm 60-65 lira seviyesinde alıcı buluyor. Üreticinin beklentisi en az 150 liraydı. Manisa Salihli Ziraat Odası Başkanı Cem Yalvaç, bağcılıkta girdi maliyetlerinin bir yılda yaklaşık yüzde 70 arttığını, açıklanan 80 liralık tutarın brüt fiyat olduğunu ve kesintilerin nasıl yapılacağının netleşmediğini söyledi.

Salihli’de tüccarların üzümü 65-70 lira aralığında aldığını belirten Yalvaç, devletin sezon başlamadan önce fiyatı açıklaması ve alım noktalarını belirlemesi gerektiğini ifade etti. Üreticinin hasat döneminde ilaç, mazot, gübre ve işçilik borçlarını ödemek zorunda kaldığını kaydeden Yalvaç, bu nedenle ürünün çoğu zaman sezon sonunda çiftçinin elinde kalmadığını dile getirdi. Yalvaç’a göre karpuz, kayısı, salatalık, salçalık domates, kiraz ve erik üreticileri de benzer gelir sorunları yaşıyor.

Yalvaç, Türkiye’de üzüm üretim maliyetinin ton başına yaklaşık 2.800-2.850 dolar olduğunu, rakip ülkelerde ise bu rakamın 1.700-1.750 dolar düzeyinde bulunduğunu belirtti. Üreticinin ayakta kalabilmesi için satılan her kilogram ürün başına en az 15-20 lira prim verilmesini isteyen Yalvaç, desteğin ürünün tüccara, işletmeye, TMO’ya veya TARİŞ’e satılmasından bağımsız olarak doğrudan üreticinin hesabına yatırılması gerektiğini söyledi.

Yeşil mercimekte fiyatlar yarı yarıya düştü

Türkiye’nin önemli yeşil mercimek üretim merkezlerinden Yozgat’ta kilogram fiyatı geçen yıla göre yüzde 50 geriledi. Geçen sezon 45 liraya satılan ürün için bu yıl tüccarlar kaliteye göre 18-25 lira arasında fiyat verdi. Üreticilerin tepkisinin ardından TMO’nun kilogram başına 32 liradan alım yapacağını açıklamasıyla piyasa fiyatı 30 lira seviyesine yükseldi.

Sorgun Ziraat Odası Başkanı Fatih Özdemir, üç yıl önce 60 liraya satılan mercimeğin bugün 30 liradan alıcı bulmakta zorlandığını belirtti. Fiyat düşüşünün yalnızca rekolteyle açıklanamayacağını söyleyen Özdemir, ithalat ve Türk lirasının değer kazanmasının da etkili olduğunu savundu. TMO’nun müdahalesi olmasaydı fiyatların 30 liranın altında kalacağını ifade eden Özdemir, benzer sıkıntının ekmeklik buğdayda da yaşandığını, TMO’nun 16,5 liralık fiyatına rağmen üreticinin ürününü 14,5-15,5 liradan satmakta zorlandığını aktardı.

Sarımsak üreticisi geçen yılın fiyatını arıyor

Kastamonu, Gaziantep ve Kahramanmaraş’ta sarımsak üreticileri yüksek verime rağmen düşük fiyat nedeniyle sezonu beklentilerin altında geçiriyor. Taşköprü’de geçen yıl 120-150 lira aralığında satılan sarımsak, bu sezon 100-120 liradan alıcı buluyor. Gaziantep’in Araban ilçesinde ise geçen yıl 60 liraya satılan ürünün fiyatı 30-40 liraya kadar geriledi.

Kayısıda düşük rekolte de fiyat düşüşünü önleyemedi

Malatya’da kayısı üretimi normal sezonun yaklaşık yarısında kalmasına rağmen üretici ürününü satmakta zorlanıyor. Yağızhan Ziraat Odası Başkanı Yunus Kılınç, normalde 120-130 bin ton civarında kuru kayısı üretilen kentte bu yıl rekoltenin yaklaşık 67 bin ton olduğunu belirtti. Aylık 8-10 bin ton ihracat kapasitesine rağmen piyasada yeterli alıcı bulunmadığını söyleyen Kılınç, fiyatların 230-270 lira aralığına gerilediğini, geçen yıl ise 350-400 lira seviyesinin görüldüğünü ifade etti.

Kılınç, ihracatçıların alım yapmamasının üreticiyi zor durumda bıraktığını ve mevcut fiyatların ancak maliyeti karşıladığını savundu. Piyasanın toparlanması için TMO’nun en az 300 lira taban fiyat açıklaması gerektiğini belirten Kılınç, 230-270 lira bandındaki ürüne 250 lira fiyat verilmesinin üretici açısından anlam taşımayacağını söyledi. Bazı ihracatçıların birlikte hareket ederek alımları sınırladığı ve bu yolla fiyatların düşmesine neden olduğu yönündeki iddiasını da paylaşan Kılınç, kamu müdahalesi olmadan kayısı üreticisinin sorunlarının çözülemeyeceğini dile getirdi.