Afrika: Küresel Enerji Rekabetinin Yeni Merkez Üssü
Afrika, enerji kaynakları ve jeopolitik rekabet açısından küresel aktörlerin hedefi haline geldi. ABD’nin stratejileri ve projeleri dikkat çekiyor.
Donald Trump, ABD başkanlığı sırasında, Fas’ın İsrail’i tanıması ve diplomatik ilişkiler kurması karşılığında Batı Sahara’nın Fas toprağı olarak kabul edildiğini duyurmuştu. Trump’ın ikinci döneminde ise, Cezayir’i Batı kampına çekme çabası, Batı Sahara meselesinin çözülmesini gerektiriyor.
Güç dengelerinin değiştiği bu dönemde, uluslararası aktörler arasında enerji ve ticaret yolları üzerinden büyük bir rekabet yaşanıyor.
ABD yönetimi, küresel enerji kaynakları ve yollarını kontrol edebilmek amacıyla askeri ve diplomatik yöntemleri kullanıyor. Bu çerçevede, Venezuela ve İran gibi ülkelerdeki gelişmeler dikkat çekiyor.
Venezuela ve İran Üzerinden Enerji Kontrolü
Venezuela’da, Çin ve Rusya’ya yakın olan Maduro rejiminin devrilmesi için askeri bir müdahale gerçekleştirildi. Maduro’nun ABD’ye götürülmesinin ardından, Venezuela Geçici Cumhurbaşkanı Delcy, ABD Enerji Bakanı’nı ağırladı.
ABD’nin Venezuela üzerindeki etkisi artarken, İran da bir sonraki hedef olarak görülüyor. ABD, Ortadoğu’ya askeri güç göndererek, hem İsrail’in güvenliğini sağlamak hem de İran’ın enerji kaynaklarına erişim sağlamak istiyor.
ABD ve İsrail, İran’daki Molla rejiminin devrilmesini ve yerine Batı’ya yakın bir yönetimin gelmesini hedefliyor. Eğer bu gerçekleşmezse, Washington’un planları arasında, İran’daki dini lider Hamaney’i etkisiz hale getirmek de bulunuyor.
Cezayir ve Fas ile Diplomatik Girişimler
ABD, enerji hedeflerine ulaşmak için bazen diplomatik yumuşak gücünü kullanıyor. Bu bağlamda, İspanya’daki gizli görüşmelerde Cezayir ve Fas, Batı Sahara meselesini ele almak üzere bir araya getirildi. Fas, Batı Sahara’yı kendi toprakları içinde görürken, Cezayir, bu bölgede bağımsızlık mücadelesi veren Polisario Cephesi’ni destekliyor.
Trump, Fas’ın İsrail’i tanıması karşılığında Batı Sahara’nın Fas toprağı olarak kabul edilmesini sağladı. Bu durum, Cezayir’i Rusya ve Çin’e daha da yakınlaştırdı. Cezayir Cumhurbaşkanı, bu yıl Pekin ve Moskova’ya yaptığı ziyaretlerde stratejik anlaşmalar imzaladı.
İspanya’daki görüşmelere, Moritanya, Fas, Cezayir ve Polisario temsilcileri katıldı. Bu görüşmelerde, Batı Sahara için özerklik önerisinin masaya getirildiği bildiriliyor. Ancak, Polisario Cephesi bu öneriyi reddetti ve referandum talebinde bulundu.
Görüşmeler sonucunda taraflar, ortak bir teknik komite kurmayı kabul etti. Ancak, Cezayir’in isteği üzerine toplantı gizli tutuldu ve herhangi bir fotoğraf veya ortak açıklama yapılmadı.
Enerji Projeleri ve İstikrar Arayışı
Amerikan yönetimi, Batı Sahara meselesini çözme konusunda hevesli. Bunun nedeni sadece Trump’ın Nobel Barış Ödülü kazanma arzusu değil; Kuzey Afrika’da siyasi istikrar sağlama hedefi de önemli bir etken. İstikrar sağlanırsa, Afrika’nın enerji kaynaklarının Akdeniz üzerinden Avrupa’ya taşınması mümkün olacak.
Bu projelerden ilki, Nijerya’nın doğalgazını Cezayir’e ve oradan Avrupa’ya taşıyacak olan Trans-Sahra Doğalgaz Boru Hattı. Maliyeti 13 milyar dolar olan bu proje, Nijerya’dan Avrupa’ya yıllık 30 milyar metreküp doğalgaz taşımayı öngörüyor.
İkinci proje ise Nijerya-Fas doğalgaz boru hattı. Yaklaşık 25 milyar dolara mal olacak bu hat, Avrupa’ya yıllık 30 milyar metreküp gaz taşıyacak. Bu projenin inşası, Kuzey Afrika’da istikrar sağlanırsa 2026-2027 yıllarında başlayacak.
Nijer’den Nijerya’ya Askeri Geçiş
Kuzey ve Orta Afrika’daki istikrarsızlık, artan İslamcı terör hareketlerinden kaynaklanıyor. Terör örgütleri, Sahel bölgesinde etkinlik gösteriyor. ABD, Nijer’deki askeri üssünü kaybettikten sonra, Nijerya’ya askeri varlık yerleştirmeye başladı.
Son günlerde Nijerya’nın kuzeyine 100 Amerikan askeri konuşlandırıldı. Bu askerler, Nijerya ordusuna terörle mücadele konusunda danışmanlık yapacak.
Türkiye’nin Afrika’daki Rolü
Türkiye de Afrika’daki gelişmelerden etkileniyor. Nijerya Cumhurbaşkanı Tinubu, Ocak ayında Ankara’yı ziyaret etti ve burada askeri işbirliği protokolü imzalandı. Türkiye’nin Libya ve Somali’de askeri varlığı bulunuyor.
Son dönemde Somali’ye Türk F-16’larının konuşlandırıldığına dair haberler gündemde. Türkiye, Sudan’daki iç savaşta da resmi hükümeti destekliyor.
Ankara-Washington İşbirliği
Trump’ın ikinci döneminde Türkiye ile ABD arasında artan koordinasyon, Afrika’ya da yansıyor. Fransa, eski sömürgelerinden birer birer kovulurken, Türkiye’nin bu bölgede etkisini artırması dikkat çekiyor.
