UAEA: İran’la temas ve nükleer bilgi paylaşımı yok
UAEA Başkanı Grossi, İran’dan nükleer tesisler ve uranyum envanteri hakkında bilgi alınamadığını açıkladı. Suriye’deki reaktörün de son durumu paylaşıldı.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Mariano Grossi, Viyana’da düzenlenen UAEA Yönetim Kurulu toplantısının açılışında İran ve Suriye’nin nükleer faaliyetlerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Grossi, son raporlama döneminde İran’ın beyan ettiği nükleer malzeme ve tesislerin durumuna dair ajansa herhangi bir bilgi ulaşmadığını söyledi. UAEA ekiplerinin doğrulama çalışması yapmak üzere söz konusu tesislere erişemediğini belirten Grossi, İran’ın nükleer programıyla ilgili bilgi akışının uzun süredir kesintiye uğradığını ifade etti.
ABD ve İsrail’in Haziran 2025’te gerçekleştirdiği saldırılardan etkilenen tesislerdeki uranyum stoklarına ilişkin denetim sürekliliğinin de bir yılı aşkın süredir sağlanamadığını aktaran Grossi, Tahran’a UAEA ile yapıcı işbirliğine dönme ve nükleer programa ilişkin sorunları diplomasi yoluyla çözme çağrısında bulundu.
Suriye’de denetim sürecinde ilerleme
Grossi, Suriye’nin yeni yönetiminin bilgi paylaşması ve Deyrizor’daki tesis başta olmak üzere ilgili noktalara erişim sağlaması sayesinde UAEA’nın geçmiş nükleer faaliyetlere ilişkin bazı soruları çözüme kavuşturduğunu belirtti. Bu gelişmeyi “tarihi bir ilerleme” olarak nitelendirdi.
Deyrizor’da elde edilen bulguların, Beşşar Esed yönetimi döneminde bölgede beyan edilmesi gereken bir nükleer reaktörün inşa edildiğine dair UAEA değerlendirmesiyle örtüştüğünü söyleyen Grossi, daha önce bildirilmemiş nükleer malzemenin artık ajansın güvence denetimleri kapsamına alındığını açıkladı.
İran dosyasının Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne sevk edilmesi ihtimalinin UAEA’nın çalışmalarına etkisine ilişkin soruyu da yanıtlayan Grossi, henüz bu yönde bir karar alınmadığını hatırlattı. UAEA Yönetim Kurulu kararlarına tarafsız yaklaştığını vurgulayan Grossi, karar kabul edilirse içeriğinden bağımsız olarak İran’la ilgili çalışmalarını sürdürmekle yükümlü olacaklarını dile getirdi.
İran’ın nükleer tesislerdeki hasar ve nükleer malzeme stoklarına ilişkin bilgileri UAEA’ya henüz sunmadığını kaydeden Grossi, Kahire Anlaşması kapsamında bu bilgilerin paylaşılması gerektiğini belirtti. İran’ın saldırıların ardından envanterde değişiklik olup olmadığını ve tesislere neden erişim sağlanamadığını da ajansa bildirmesi gerektiğini yineledi.
Denetçilerin güvenliğinin UAEA faaliyetleri açısından aşılmaz bir engel olmadığını söyleyen Grossi, personeli tehlikeye atmayacaklarını ifade etti. İran’ın kapsamlı siyasi müzakerelerde anlaşmaya varılıncaya kadar ajansla işbirliği yapmayacağı yönünde mesaj verdiğini aktaran Grossi, bu yaklaşımı kabul etmediklerini belirtti. Grossi, İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na taraf olmaya devam ettiğini ve anlaşmadan kaynaklanan yükümlülüklerinin ortadan kalkmadığını vurguladı.
Deyrizor’daki reaktör yakıt aşamasına ulaşmıştı
Suriye’de Esed yönetimi dönemindeki nükleer faaliyetlere de değinen Grossi, önceki yönetimin bazı çalışmalarını UAEA’dan gizlediğini söyledi. Deyrizor’da inşa edilen reaktörün, nükleer silah üretiminde kullanılabilecek bölünebilir maddeyi elde etmek açısından oldukça verimli bir tür olduğunu belirten Grossi, reaktörün neredeyse tamamlandığını açıkladı.
Grossi, tesiste gerçekleşmeyen tek aşamanın reaktöre yakıt yüklenmesi olduğunu ifade etti. Bölgede kazı çalışmalarının sürdüğünü belirten Grossi, dönemin Suriye makamlarının durumu belirsizleştirmek ve soruşturmayı zorlaştırmak amacıyla tesiste patlamalar gerçekleştirmiş olabileceğinin göz ardı edilemeyeceğini söyledi.
Deyrizor’da bulunan 73 ton doğal uranyum metalinin UAEA’nın güvence denetimi altına alındığını bildiren Grossi, bölgeye izleme kameraları yerleştirildiğini aktardı. Malzemenin Suriye’de tutulması ya da başka bir ülkeye gönderilmesi kararının Şam yönetimine ait olduğunu belirten Grossi, UAEA açısından önceliğin uranyumun son gramına kadar nerede bulunduğunun sürekli bilinmesi olduğunu kaydetti.
