Türk Pamukları Küresel Pazarda Yükselişte

Türk pamuğu, kalitesi ve üretim kapasitesiyle dünya genelinde öne çıkan bir tarım ürünüdür. Ülkemizde 150 farklı pamuk türü bulunmakta ve bunlardan 55’i aktif olarak kullanılmaktadır. Yeni türlerin geliştirilmesi amacıyla 28 ayrı proje yürütülmektedir. Türkiye, 2022 yılında yaklaşık 2 milyon ton pamuk üretmiş ve 360 bin tonunu ihraç etmiştir.

Pamuk, Ebegümecigiller familyasına ait bir bitki olup, sıcak iklimleri tercih etmektedir. Selülozdan oluşan yapısı sayesinde kozasından beyaz lifler elde edilirken, çekirdeklerinden yağ ve posasından hayvan yemi üretilmektedir. Pamuk, tekstil sektörü için yüksek ter emiciliği, dayanıklılığı ve kolay kuruma özelliği ile tarih boyunca önemli bir hammadde olmuştur.

Pamuk üretimi Anadolu’da M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de önemli bir tarım ürünü olarak değerlendirilen pamuk, Cumhuriyet döneminde teknolojik yeniliklerle desteklenmiştir. 1926 yılında Adana’da, 1931 yılında Eskişehir’de ve 1933 yılında Aydın’da pamuk çiftlikleri kurulmuştur. Günümüzde ise Şanlıurfa, Aydın, Hatay, Diyarbakır, Adana ve İzmir gibi illerde pamuk üretimi devam etmektedir. Özellikle Şanlıurfa, Türkiye’nin pamuk üretiminin yarısını karşılamaktadır.

Uluslararası Gıda ve Tarım Örgütü’nün 2024 verilerine göre Türkiye, pamuk ekim alanında dünya genelinde 14. sırada, verimlilikte ise 3. sıradadır. Dünyada en büyük pamuk üretimi ise Çin, Hindistan, Brezilya, ABD ve Avustralya’da gerçekleşmektedir. Ancak Türk pamuğu, yüksek verimliliği sayesinde uluslararası pazarda büyük bir talep görmektedir. Türkiye, pamuk lifi ihraç eden ülkeler arasında 5. sıradadır. 2025 yılında Türkiye’nin pamuk üretimi 1,9 milyon ton olarak gerçekleşmiş, son 5 yılın ortalaması ise 2,2 milyon tona ulaşmıştır.

Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü ile Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, pamuk üretimi ve yeni türlerin geliştirilmesi için araştırmalar yürütmektedir. Bu kapsamda, 6 araştırma enstitüsünde 28 proje devam etmekte olup, projelerin amacı daha az suya ihtiyaç duyan, yüksek sıcaklığa dayanıklı, verim ve lif kalitesi yüksek sürdürülebilir yeni pamuk türleri elde etmektir.

Türkiye’nin tescilli ‘Milli Çeşit’ listesinde yer alan 150 farklı pamuk türü bulunmaktadır. Bu türlerden 69’u, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’ne bağlı enstitüler tarafından geliştirilmiştir. 55 türü ise aktif olarak tarımı yapılmaktadır. TAGEM, pamuk çeşitlerinin yüzde 43’ünü sertifikalı tohum olarak sunmaktadır. Son yıllarda iklim değişikliği ile mücadele amacıyla kuraklığa dayanıklı 4 yeni pamuk çeşidi geliştirilmiş ve tescil edilmiştir. Bu türler arasında Çerdo, Selçuk Bey, Volkan ve BRN 974 bulunmaktadır.

Tarım ve Orman Bakanlığı enstitülerinde geliştirilen pamuk türlerinin isimleri de dikkat çekmektedir. AND 710 ve ES 1 gibi kod isimlerinin yanı sıra Ergüven, GAPKOT, Çetinbey, Yıldırım, Şöhret, Türkoğlu, Boran, Beril, Galaxy, Furkan, Gelincik, Kartanesi, Maraspoli, Nazar, Yağmur ve Sezen gibi isimler taşıyan pamuk türleri bulunmaktadır.