Anadolu’da Yeşil Enerji Yatırımları Trafo Sorunuyla Karşılaşıyor
Anadolu’daki yeşil enerji yatırımları, trafo bağlantı kapasitesinin yetersizliği nedeniyle durma noktasına geldi.
Enerji Bakanlığı, 252’si organize sanayi bölgelerinde (OSB) olmak üzere toplamda 1172 yatırımcının güneş ve rüzgar enerjisi projelerine, ‘trafo bağlantı kapasitesi olmadığı’ gerekçesiyle vize vermedi. Bu durum, 79 şehirdeki güneş ve rüzgar enerjisi projelerinin yanı sıra, 9 ildeki toplam 173,5 MW kapasiteli iletim sistemine bağlantı başvurularının da reddedilmesine yol açtı. Uzun süredir bekleyen proje sahipleri, bu durumun yeşil dönüşüm hedeflerine nasıl etki edeceğini sorguluyor.
Yeşil dönüşüm amacıyla teşvik edilen güneş ve rüzgar enerjisi yatırımları, trafo bağlantı sorunları nedeniyle fiilen durma noktasına geldi. KOBİ’ler, OSB tesisleri, tarımsal işletmeler ve fabrikalar, TEİAŞ tarafından bağlantı kapasitesi yetersizliği nedeniyle projelerini gerçekleştiremiyor. 2025 yılına kadar projelendirilmiş olan yatırımların reddi, özellikle 252’si OSB’lerde bulunan yatırımcıları bekleyişe geçirdi. Bu süreçte, 5 MW’nin altındaki kapasitelerde üretilecek enerji için yapılan başvurular da ‘bölgesel kapasite kısıtı’ nedeniyle geri çevrildi.
Yatırımcıların bekleyiş süreleri bir yılı aşarken, yenilenebilir enerji sektöründe faaliyet gösteren firmalar da olumsuz etkilendi. Güneş ve rüzgar enerjisi yatırımları ile yeşil dönüşüm hedefleyen firmaların projeleri 2024 yılına kadar uzayabilir. Uzmanlar, bu bekleyişin geçici nedenlerden kaynaklanmadığını, daha önce yapılan yüksek kapasite tahsislerinin etkisiyle bakanlığın bilinçli bir tercih yaptığını belirtiyor.
Yenilenebilir enerji projelerinin askıya alınması, sadece yatırımcıları değil, aynı zamanda bu projeleri gerçekleştirmek için altyapı sağlayan firmaları da etkiledi. 150 rüzgar enerjisi ve 200 güneş enerjisi firması, bu durumdan olumsuz etkilendi. Güneş Enerjisi Sanayicileri ve Endüstrisi Derneği (GENTES), sorunun çözümü için öz tüketim amaçlı projelere özel kapasite tahsisi yapılması gerektiğini savunuyor ve bu konuda bakanlığa başvuruda bulundu.
Bir yatırımcı, kendi tesisinde geliştirdiği yeşil enerji projesinin tüm altyapı yatırımlarının kendisine ait olduğunu, ancak izinlerin çıkmaması nedeniyle beklemek zorunda kaldığını ifade etti. Bu durum, ‘yeşil dönüşümün’ nasıl gerçekleşeceği konusunda soru işaretleri oluşturuyor.
Sektör yetkilileri, kural koyucu otoritenin haklı olduğunu belirtiyor. Kamunun daha önce verdiği trafo kapasitelerinin henüz hayata geçmediği ve bu kapasitelerin gerçekleştirilmesi için bazı süreçlerin tamamlanması gerektiği vurgulanıyor. Yatırımların gecikmesinin sebepleri arasında imar, yol hattı ve kamulaştırma gibi bürokratik işlemler yer alıyor. Şu ana kadar 30 bin MW’a yakın kapasite tahsisi yapılmış, ancak bunların büyük bir kısmı henüz işletmeye alınmamıştır.
Elektrik üretim ve tüketim sisteminde doğalgaz veya kömür santralleri ile talebin anında karşılanması mümkünken, rüzgar ve güneş enerjisi üretimi doğal koşullara bağlı olduğu için her zaman talebi karşılamak mümkün olmuyor. Bu nedenle, güneş ve rüzgar enerjisi yatırımları tamamen serbest bırakılmıyor. Ülkeler arasındaki bu sınır farklılık göstermekte.
Kamu otoritesinin tahsis ettiği 30 gigawatt’lık kapasitenin ne kadarının devreye gireceği büyük önem taşıyor. Eğer tüm yatırımlar beklenirse, yeni projelerin askıda kalma süresi uzayabilir. Ayrıca, mevcut şebekeye hiç bağlanmayacak yeni bir modelin geliştirilmesi de gündemde. GENSED, bu amaçla bir model hazırlamış durumda.
Yatırım projelerine vize verilmemesi, sektördeki tedarikçiler için de sorunlar yarattı. Panel üreticileri, inverter tedarikçileri ve montaj ekipmanları sağlayıcıları iç pazar siparişlerinin durması nedeniyle zor durumda kaldı. KOBİ’ler, yatırım erteleme kararı almak zorunda kalırken, sorunun devam etmesi halinde bazı tedarikçilerin piyasadan çekilmesi gündeme gelebilir.
Güneş enerjisi yatırımları, fabrikaların çatılarında veya arazilerde gerçekleştirilebiliyordu. Ancak trafo kapasitesinin yetersizliği nedeniyle bu yatırımlar artık mümkün olmaktan çıkmış durumda. Türkiye genelinde, 1175 güneş ve rüzgar enerjisi yatırım projesinin vize alamadığı belirtiliyor. İzmir, 72 projeyle en fazla reddedilen il olurken, İstanbul 67, Ankara 59 ve Konya 47 projeyle takip ediyor.
OSB’lerde 252 güneş ve rüzgar enerjisi yatırımı, trafo bağlantı kapasite sorunundan etkilenerek askıya alındı. Kocaeli, 20 proje ile ilk sırada yer alırken, Bursa 19, Gaziantep 15 ve Ankara 14 projeyle takip ediyor. Yatırımcılar, lisanssız elektrik üretiminde yaşanan kapasite sorunlarının çözülmesini bekliyor.
Yatırımların durdurulmasının bir diğer nedeni, yenilenebilir enerji projelerinin ihtiyaçtan fazla kapasitelerde projelendirilmesi olarak gösteriliyor. Bu durum, son yatırımcılara da kapasite fazlalığı nedeniyle izin verilmemesine yol açıyor.
