ABD İstihbaratı Suudi F-35 Satışına Güvenlik Şerhi

ABD istihbaratı, 24 milyar dolarlık Suudi F-35 satışı için Çin’in teknolojiye erişebileceği uyarısında bulundu ve sıkı güvenlik şartları gündeme geldi.

ABD istihbarat birimleri, Suudi Arabistan’a yapılması planlanan 24 milyar dolarlık F-35 satışının güvenlik boyutuna ilişkin çekincelerini ortaya koydu. New York Times’ın haberine göre yetkililer, Çin’in Suudi Arabistan’daki casusluk faaliyetleri ya da krallıkla gelişen askeri ve güvenlik iş birliği aracılığıyla uçağın hassas teknolojilerine ulaşabileceği uyarısında bulundu.

Pentagon’a bağlı Savunma İstihbarat Ajansı (DIA) tarafından birkaç ay önce hazırlanan kapsamlı değerlendirmede, Çin’in Suudi askeri üslerine erişimi ve ülkenin telekomünikasyon altyapısında Çin menşeli teknolojilere olan bağımlılığı incelendi. Raporda ayrıca ABD ve Suudi personelinin F-35’e ilişkin teknolojiyi yeterince koruyup koruyamayacağı sorgulandı.

Değerlendirmede, uçağın teknolojik unsurlarının bulunduğu tesislere girişin yalnızca Suudi ve Amerikalı subaylar ile yüklenicilerle sınırlandırılması gerektiği belirtildi. Suudi Arabistan’ın Çinli askeri ve istihbarat görevlileriyle temaslarına daha kapsamlı kısıtlamalar getirip getirmeyeceği de raporda yanıt aranan konular arasında yer aldı.

İstihbarat değerlendirmesi, Huawei ve ZTE tarafından sağlanan ekipmanların telekomünikasyon ağları, yönlendirici sistemleri ve savunma tesislerinden çıkarılıp çıkarılmayacağına ilişkin sorular da içeriyor. DIA, 2025 sonbaharında olası Suudi F-35 satışı konusunda daha genel bir uyarı yayımlamıştı. Son raporun ise teknik güvenlik risklerine daha ayrıntılı biçimde odaklandığı ve çeşitli yönetim kurumlarıyla Kongre ofisleri arasında paylaşıldığı bildirildi.

Anlaşmanın mevcut durumu

Donald Trump, Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ı Kasım 2025’te Beyaz Saray’da ağırlamasından bir gün önce satış planını duyurmuştu. Paket kapsamında 48 F-35 savaş uçağı ile bir yedek motor bulunuyor. ABD Dışişleri Bakanlığı da haziran ayında anlaşma paketini gayriresmî onay süreci için Kongre’nin iki komitesine göndermişti.

Birleşik Arap Emirlikleri örneği

Washington’daki mevcut kaygılar, Trump’ın ilk başkanlık döneminde Birleşik Arap Emirlikleri’yle yaşanan süreci yeniden gündeme getiriyor. ABD, Abu Dabi’nin 2020’de İsrail’le ilişkilerini normalleştirmesinin ardından ülkeye F-35 satılmasına onay vermişti. Ancak BAE’nin Çin’le askeri, istihbarat ve teknoloji alanlarındaki bağlarını geliştirmesi üzerine anlaşma yeniden değerlendirildi ve satış süreci sonunda durdu. O dönemdeki tartışmaların merkezinde, ülkenin 5G altyapısında Huawei ekipmanlarının kullanılması bulunuyordu.

İsrail’in niteliksel askeri üstünlük kaygısı

Çin kaynaklı güvenlik endişelerinin yanı sıra Suudi Arabistan’ın F-35 edinme planı İsrail’in itirazlarıyla da karşılaşıyor. Tel Aviv, gelişmiş görünmezlik özelliklerine sahip bu uçakların Suudi Arabistan’a teslim edilmesinin kendi Niteliksel Askeri Üstünlüğünü zayıflatabileceğini değerlendiriyor.

ABD ile İsrail arasındaki düzenlemeye göre, İsrail’e sağlanan Amerikan silahlarının bölgedeki diğer ülkelere satılan sistemlerden kabiliyet bakımından üstün olması gerekiyor. Bu nedenle Suudi F-35 satışı, yalnızca Washington ile Riyad arasındaki güvenlik ilişkileri açısından değil, İsrail’in bölgesel üstünlüğü bakımından da hassas bir başlık oluşturuyor.

Çin bağlantısına ilişkin kaygılar

ABD’li yetkililer, istihbarat raporundaki uyarıların satışın kesin olarak engelleneceği anlamına gelmediğini belirtiyor. Bununla birlikte bulguların, anlaşmaya eklenecek güvenlik şartlarını ve teknolojiye erişim kurallarını etkileyebileceği ifade ediliyor.

Suudi Arabistan’ın Çin’den balistik füze satın alması ve Pekin’in krallıktaki füze üretim tesislerinin geliştirilmesine destek vermesi, iki ülke arasındaki askeri-teknolojik iş birliğinin hâlihazırda sürdüğüne işaret ediyor. Bu durum, Washington’ın F-35 teknolojisinin korunmasına yönelik endişelerinin yalnızca ihtimallere dayanmadığını gösteren unsurlar arasında değerlendiriliyor.